Công ơn linh thiêng của ông bà Đỗ Công Tường – người “khai sinh” danh xưng Cao Lãnh

0
350

Bất kỳ ai khi có dịp ghé thành phố Cao Lãnh sẽ được nghe kể về Ông Bà chủ chợ – ông bà Đỗ Công Tường, hai vị thành hoàng linh thiêng gắn với một giai thoại về nhân nghĩa ở đời. Đền thờ hai ông bà là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu nhất ở Cao Lãnh với sự cổ kính, linh thiêng, được người dân lập nên để đời đời ghi nhớ công ơn.

Cuộc đời vợ chồng ông bà Đỗ Công Tường

Ông Đỗ Công Tường ( tục danh là Lãnh ), người ta cũng không rõ nguyên quán ông ở đâu chỉ biết rằng ông cùng vợ đi từ miền Trung đến lập nghiệp tại làng Mỹ Trà dưới triều vua Gia Long, năm Đinh Sửu (187).

Hai vợ chồng ông bà đến từ miền Trung vốn sở hữu đức tính cần cù, chịu thương chịu khó cộng thêm việc chăm chỉ khai hoang, trồng trọt nên nhanh chóng làm chủ vườn quýt cây trái sum suê. Mảnh vườn rộng lớn, mát mẻ, lại nằm trên tuyến đường thuận cả đường sông, đường biển nên thu hút người người về đây trao đổi mua bán hàng hóa, hoa trái. 

Cho-Cau-Lanh-xua
Chợ Câu Lãnh xưa – Ảnh: Internet

Lâu dần, nơi đây ngày càng tấp nập người mua người bán, ông bắt đầu lập nên các lều quán bằng cây lá để cho mọi người có chỗ tránh nắng, tránh mưa, thuận lợi nhất cho việc mua bán. Các hội buôn lớn bên chợ Hòa Thành cũng dời qua, nơi đây trở thành khu chợ lớn đông đúc với cái tên chợ Vườn Quýt.

Bản tính hiền lành, cương trực, hay giúp đỡ dân nghèo khiến dân làng cảm phục, ông được chọn giữ chức Câu đương, chuyên phân xử những vụ kiện tụng nhỏ tại địa phương. Năm Canh Thìn (1820) dịch tả bùng phát dữ dội trong làng, đâu đâu cũng có người chết vì dịch bệnh, không khí tang thương, vắng vẻ bao trùm, từng hồi gõ mõ kêu cứu khẩn cầu thê lương. 

Với sự bác ái, giàu lòng trắc ẩn, ông bà tìm thầy thuốc giỏi về chạy chữa cho dân, mặt khác ăn chay, lập bàn hương án cầu nguyện xin chết thay cho dân làng vì quan niệm thời xưa mọi xui rủi, bệnh tật đều do trời đất, bề trên quở trách. 

Mo-ong-ba-Chu-Cho
Mộ ông bà Đỗ Công Tường – Nguồn: Internet

Sau 3 ngày chay lạt, cầu nguyện, bà lâm bệnh và qua đời, sau đó ông cũng mất khi đang tẩm liệm cho vợ lúc 3h rạng sáng. Tương truyền rằng, sau khi an táng cho hai vợ chồng ông bà xong, dịch bệnh nhanh chóng qua đi, cuộc sống người dân trở về như bình thường. Lòng thành của ông bà đã thấu đến Trời Phật, ông bà đã chết thay cho dân làng. 

Ông bà cả đời chăm chỉ, làm nhiều việc thiện nhưng không có con, không có người thờ phụng. Để tưởng nhớ công ơn linh thiêng của ông bà, người dân nơi đây cùng nhau đóng góp lập nên đền thờ gần mộ của ông bà lấy tên đền ông bà Chủ Chợ bên rạch Thầy Khâm ( nay là đại lộ Lê Lợi ), lấy ngày mồng 8 đến mồng 10 tháng 6 âm lịch hàng năm làm ngày giỗ, cúng bái long trọng.

Từ đó chợ Vườn Quýt được gọi thay thế là Câu Lãnh ( lấy chức vị và tục danh của ông ghép lại ), lâu dần gọi thành trại Cao Lãnh, và cái tên này trở thành một địa danh nổi tiếng của Đồng Tháp hiện nay.

Năm 1936, đại hương làng Mỹ Trà cùng dân làng đệ đơn nhờ Chủ quận Cao Lãnh xin triều đình sắc phong. Cuối năm đó, theo nguyện vọng, vua Bảo Đại sắc phong cho ông bà Dực Bảo Trung Lương Thành Hoàng Chi Thần

Sac-phong-vua-Bao-Dai
Sắc phong của vua Bảo Đại – Nguồn: Internet

Tên của ông bà Đỗ Công Tường còn được lấy làm danh xưng cho sân vận động ở Cao Lãnh mang tên “ Vận động trường Đỗ Công Tường “ vào năm 1943. Và cái tên này cũng tiếp tục được sử dụng cho trường trung học phổ thông Đỗ Công Tường hiện nay tại thành phố Cao Lãnh và đặt làm tên đường tại quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh. 

Đền thờ và mộ “Ông Bà chủ chợ” – Di tích lịch sử, văn hóa quốc gia

Trải qua quá trình tôn tạo và trùng tu, ngôi đền đơn sơ khi xưa của ông bà Đỗ Công Tường (Ông Bà chủ chợ) giờ đã trở thành một công trình kiến trúc cổ kính, thiêng liêng, thể hiện tín ngưỡng văn hóa của người dân Cao Lãnh đối với người đã có công khai phá và hình thành nên địa danh này. 

Ngôi đền tồn tại đến nay đã trải qua gần 200 năm, hiện tọa lạc trên đường Lê Lợi thuộc phường 2, thành phố Cao Lãnh. Đây là di tích lịch sử được xây dựng theo kiến trúc dân gian truyền thống, mái chồng lợp ngói thanh lưu ly, góc mái hình rồng, mang đậm dấu ấn đền miếu Nam Bộ cuối thế kỉ XIX. 

Các hàng cột trong đền đều có treo câu đối ghi lại công đức của ông bà, mỗi gian thờ đều được trang trí lộng lẫy với hoành phi sơn son thếp vàng, hình ảnh Tứ linh, Tứ quý trang trọng. Trước cổng đền có bốn tượng sư tử đặt hai bên cổng như một lá chắn canh giữ và xua đuổi mọi điều xui xẻo, tà khí. 

den-tho-ong-ba-Chu-Cho
Đền thờ ông bà Đỗ Công tường ngày nay – Ảnh: Internet

Hệ thống sắc phong, đối liễn, hoành phi cổ đều trở thành di sản văn hóa Hán Nôm của địa phương. Ở mỗi cửa cổng tam quan đều có mái nóc được lợp ngói, nổi bật với hai màu vàng và đỏ được trang trí họa tiết tinh xảo. Khuôn viên bên trong được trang hoàng rực rỡ nhưng vẫn hiện lên vẻ cổ kính, linh thiêng.

Đặc biệt, đền thờ còn lưu giữ sắc Vua Bảo Đại phong cho ông Đỗ Công Tường là “Dực Bảo Trung Lương Thành Hoàng Chi Thần” vào năm 1936. Gian chính diện, nơi thờ Ông Bà chủ chợ được chạm trổ Tứ Linh, hình song long tranh châu, họa tiết điêu khắc tỉ mỉ, tinh tế được sơn son thếp vàng nổi bật, tôn lên sự uy nghiêm, linh thiêng và sự tưởng nhớ công ơn sâu sắc của người dân nơi đây đối với Ông Bà chủ chợ.

chinh-dien-den-tho-ong-ba-do-cong-tuong
Khu chính điện Ông Bà chủ chợ – Nguồn: internet

Những nét đẹp linh thiêng, cổ kính của ngôi đền sau nhiều lần trùng tu vẫn lưu giữ được bản sắc mang dấu ấn lịch sử. Ngày 20 tháng 4 năm 2001, đền thờ được UBND tỉnh Đồng Tháp công nhận là Di tích cấp tỉnh, thành phố. Sau nhiều lần trùng tu, ngày 8/7/2019, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quyết định xếp hạng mộ và đền thờ ông bà Đỗ Công Tường là di tích lịch sử-văn hóa quốc gia. Đây được xem là di tích mang nhiều giá trị tinh thần, văn hóa của người dân Cao Lãnh nói riêng và Đồng Tháp nói chung.

Lễ hội đền thờ ông bà Đỗ Công Tường – di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của Cao Lãnh

Đây là Lễ hội truyền thống tiêu biểu nhất tại thành phố Cao lãnh, được tổ chức vào 8-10 tháng 6 âm lịch hàng năm. Ngoài ra, ngôi đền còn tổ chức một số lễ lớn khác trong năm là rằm tháng Giêng, rằm tháng 7, rằm tháng 10 và Tết Nguyên đán. 

Trong ngày chính giỗ, ban tế tự thực hiện nghi lễ nghinh sắc, rước sắc vòng quanh đường phố Cao Lãnh. Trước đó, sẽ có người đi thông báo bằng loa tới toàn thể người dân để quá trình rước sắc được thông suốt, tránh ách tắc giao thông. 

le-gio-ong-ba-do-cong-tuong-dong-thap
Một góc trước cổng đền thờ vào lễ giỗ ông bà lần thứ 200 (Ảnh: Internet)

Nghi lễ được thực hiện theo thứ tự trước tiên là đoàn lân múa dẫn đường, rồi đội kèn, rồi đến cờ Nước, cờ Lệnh, cờ Thần, trống lệnh, ban nhạc lễ, 12 người lính lệ trong trang phục mang đậm dấu ấn văn hóa xưa ( đầu đội nón dấu, chân quấn xà cạp, vai vác giáo dài ), kế đến là vị Chánh tế. 

Phần trung tâm là Long Đình ( một cái kiệu, phía trên có sắc thần được đựng trong hộp khảm xà cừ ), được che chắn bằng lọng bốn phía. Cuối đoàn là khoảng 200 người đại diện cho các Di tích, miếu, đình, đền thờ,..trong và ngoại tỉnh, các tổ chức đoàn thể, nhân dân…Từng đội lân được bố trí ở đầu, giữa và cuối đoàn đi qua nhiều con đường quanh thành phố, sự uy nghiêm với âm thanh sôi nổi thu hút hàng ngàn người xem.

Den-tho-ong-ba-do-cong-tuong-di-tich-lich-su-quoc-gia
Công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia – Ảnh: Internet

Sau phần lễ, rất nhiều những hoạt động văn hóa khác được đưa vào Lễ hội như những khu vực tái hiện lại không gian văn hóa góc quê, trưng bày các công cụ nông nghiệp thời xưa, hay các hoạt động giải trí gắn kết như các trò chơi dân gian, các hội thi đấu cờ, biểu diễn nghệ thuật tuồng, cải lương…

Trong năm 2020 vừa qua từ ngày 27/7 đến hết 30/7 (ngày mùng 7 tháng 6 đến mùng 10 tháng 6 âm lịch) cũng là lễ giỗ thứ 200 ông bà Đỗ Công Tường. Lễ hội này mang những giá trị tinh thần to lớn của người dân Cao Lãnh, không chỉ là một hoạt động tưởng nhớ linh thiêng đến công ơn của Ông Bà chủ chợ mà còn là một nét văn hóa đã được lưu truyền suốt 200 năm qua của người dân nơi đây.

Chính vì những giá trị to lớn như vậy, năm 2009 UBND thành phố Cao Lãnh đã quyết định công nhận Lễ giỗ thường niên ông bà Đỗ Công Tường là lễ hội văn hóa – lịch sử cấp thành phố, di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu ở Cao Lãnh. Không chỉ mang nét văn hóa đặc trưng của người dân vùng đất sen hồng, Lễ hội cũng thu hút một lượng lớn khách tham quan, du lịch đến cúng viếng mỗi năm.

Video múa Lân Sư Rồng nhộn nhịp dịp Lễ Giỗ lần thứ 200 năm 2020 tại đền thờ Ông bà Đỗ Công Tường

Lễ hội truyền thống ông bà Đỗ Công Tường thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn – truyền thống tốt đẹp được lưu truyền của ông cha ta, từ lâu đã trở thành nét sinh hoạt tâm linh không thể thiếu trong đời sống văn hóa người dân Cao Lãnh. Nó mang ý nghĩa giáo dục cho thế hệ trẻ về công ơn lớn lao, linh thiêng của cha ông, thể hiện lòng thành kính, biết ơn đến những người có công xây dựng quê hương, đất nước. 

Tác giả: Mai Nguyen

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây